AI-geletterdheid in je bedrijf: wat vraagt artikel 4 van de AI Act nog, en hoe pak je het aan?

AI-geletterdheid blijft verplicht voor wie AI gebruikt, maar lichter sinds de Omnibus van juli 2026. Wat artikel 4 vraagt en hoe je het per rol invult.

AI-geletterdheid in je bedrijf: wat vraagt artikel 4 van de AI Act nog, en hoe pak je het aan?

Samenvatting

  • AI-geletterdheid blijft verplicht voor elk bedrijf dat AI gebruikt, ook als je medewerkers gewoon ChatGPT gebruiken voor advertentieteksten
  • Sinds de Omnibus (in werking op 27 juli 2026) moet je de AI-geletterdheid van je mensen ondersteunen; een bepaald niveau garanderen hoeft niet meer
  • Een certificaat, examen of verplichte cursus is er niet; de Europese Commissie raadt wel aan intern bij te houden welke opleidingen en richtlijnen je gaf
  • In België is op 17 november 2026 nog geen toezichthouder aangeduid, en de AI Act koppelt geen Europese boete aan artikel 4
  • Bij kleine Belgische bedrijven (10 tot 49 werknemers) gebruikte in 2025 28,8% AI; bij Belgische bedrijven (10+ werknemers) die AI overwogen maar niet gebruiken, is gebrek aan expertise de grootste rem (74,5%)

AI-geletterdheid is verplicht voor elk bedrijf dat AI gebruikt, ook als je medewerkers gewoon ChatGPT openen om een advertentietekst te schrijven. Wat die plicht inhoudt, veranderde wel: sinds de Omnibus van 27 juli 2026 moet je de AI-geletterdheid van je mensen ondersteunen, zonder een bepaald niveau te moeten garanderen. Een certificaat of cursus is niet verplicht.

Veel uitleg online citeert nog de oude tekst van artikel 4. In dit artikel lees je wat de regel vandaag zegt, met de wettekst en de Europese Commissie als bron, wat je medewerkers minimaal moeten weten, hoe je het per rol invult en wat je bijhoudt. Het vertaalt de regel naar de praktijk van een Vlaamse KMO; juridisch advies vervangt het niet.

Wat is AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid is volgens de AI Act het geheel van “vaardigheden, kennis en begrip” waarmee mensen AI-systemen geïnformeerd inzetten en zich bewust worden van de kansen, de risico’s en de mogelijke schade van AI. In de praktijk betekent het: weten wat een AI-tool wel en niet kan, welke gegevens je er niet in zet, en dat je elke uitkomst controleert.

De definitie staat in artikel 3, punt 56 van de AI Act. Het draait om verstandig gebruik, zonder dat je moet programmeren of de werking van een taalmodel tot in detail kennen: begrijpen dat een chatbot een overtuigend klinkend antwoord kan verzinnen, een hallucinatie, en weten wanneer je een mens laat beslissen.

Ethan Mollick, professor aan Wharton, vat het risico van te weinig kennis kort samen:

“The authoritativeness of AI can be deceptive if you don’t know where the frontier lies.”

— Ethan Mollick, professor aan de Wharton School, op zijn blog One Useful Thing (16 september 2023)

Is AI-geletterdheid verplicht voor je bedrijf?

Ja, voor elk bedrijf dat AI-systemen aanbiedt of gebruikt. Artikel 4 van de AI Act geldt sinds 2 februari 2025 voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken, en die tweede groep omvat elk bedrijf dat een AI-tool inzet. Dat geldt voor je medewerkers en ook voor anderen die namens jou met AI werken, zoals een freelancer of dienstverlener.

De Europese Commissie maakt het in haar vragen en antwoorden over AI-geletterdheid heel concreet, met een voorbeeld uit de marketing. Op de vraag of een bedrijf waarvan medewerkers ChatGPT gebruiken om advertentieteksten te schrijven of teksten te vertalen, onder artikel 4 valt, antwoordt ze:

“Yes, they should be informed about the specific risks, for example hallucination.”

— Europese Commissie, in de vragen en antwoorden over AI-geletterdheid (bijgewerkt 20 oktober 2026)

De plicht geldt volgens de Commissie voor “anyone in the organisation directly dealing with an AI system”. Ook een aannemer, een dienstverlener of een klant kan onder die andere personen vallen. Werkt een externe partij met AI voor jouw bedrijf, dan valt ook die onder je aanpak.

Wat veranderde de Omnibus aan artikel 4?

De Omnibus, Verordening (EU) 2026/1744, maakte van artikel 4 een lichtere plicht. Vroeger moest je zoveel mogelijk zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid. Sinds 27 juli 2026 neem je maatregelen om de ontwikkeling ervan te ondersteunen, en de wet zegt er uitdrukkelijk bij dat je geen bepaald niveau moet waarborgen. Volgens de FOD Economie is het nu meer een inspanningsverplichting.

Onderdeel Oorspronkelijke tekst (2024) Na de Omnibus (sinds 27 juli 2026)
Kern van de plicht "zoveel als mogelijk, te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid" maatregelen nemen "om de ontwikkeling van AI-geletterdheid (...) te ondersteunen"
Niveau Een toereikend niveau als doel Uitdrukkelijk geen plicht om "een bepaald niveau van AI-geletterdheid" te waarborgen
Voor wie Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken, voor hun personeel en anderen namens hen Ongewijzigd
Waarmee je rekening houdt Kennis, ervaring, opleiding, context en de betrokken personen Ongewijzigd
Steun van de overheid Niet in artikel 4 Commissie en lidstaten ondersteunen en faciliteren, "met name kmo's"; de Commissie publiceert praktische voorbeelden

Bron: Verordening (EU) 2026/1744 en Verordening (EU) 2024/1689 op EUR-Lex.

De reden staat in de overwegingen van de Omnibus: een strenge plicht om een toereikend niveau te waarborgen paste niet bij elk soort bedrijf en gaf extra regeldruk, “met name voor kleinere ondernemingen”. Opgelet bij oudere bronnen: sommige schreven vóór de definitieve tekst dat de plicht zou verdwijnen. Dat stond in het voorstel van november 2025, maar de aangenomen tekst houdt de plicht wel, in lichtere vorm. Hoe dit zich verhoudt tot de andere regels in de wet, zoals het labelen van AI-content, lees je in onze gids over de EU AI Act voor KMO’s.

Wat moeten je medewerkers minimaal weten?

Volgens de Europese Commissie moeten je maatregelen minstens vier dingen dekken: een algemeen begrip van wat AI is en welke AI je bedrijf gebruikt, de rol van je bedrijf (aanbieder of gebruiker), de risico’s waarvan medewerkers zich bewust moeten zijn, en een aanpak die past bij hun kennis en de context. Volgens de Commissie horen daar ook juridische en ethische aspecten bij.

UNIZO vertaalt dat in zijn ondernemersgids naar wat elke medewerker minimaal moet weten:

  • Wat AI wel en niet kan. Een AI-tool “kan fouten verzinnen of onbetrouwbare conclusies trekken”.
  • Welke tools toegestaan zijn. UNIZO raadt aan duidelijk te maken welke toepassingen de onderneming heeft goedgekeurd.
  • Welke informatie er niet in mag. UNIZO noemt “persoonsgegevens, klantendossiers, contracten, bedrijfsgeheimen, wachtwoorden of andere vertrouwelijke informatie”.
  • Dat je resultaten controleert. Een tekst, cijfer of bron uit een chatbot is een voorstel.
  • Wanneer je transparant moet zijn. Bijvoorbeeld als een klant met een chatbot praat.
  • Wie verantwoordelijk blijft. De medewerker én de onderneming.

Hannelore Van Meldert, experte AI bij Acerta, wijst op de twee risico’s die in de praktijk het vaakst terugkomen:

“Artificiële intelligentie kan foute antwoorden opleveren, aangezien ze niet echt nadenkt. Het is ook een slecht idee om zomaar bedrijfsdata met een publieke AI-tool te delen. (…) Als werkgever neem je dus beter het zekere voor het onzekere door je medewerkers in het gebruik van AI op te leiden.”

— Hannelore Van Meldert, experte AI bij Acerta, in een persbericht van Acerta (30 april 2026)

Ook de Gegevensbeschermingsautoriteit raadt voorzichtigheid aan met gevoelige informatie in chatbots, en noemt pseudoniemen of het bewerken van namen, adressen of leeftijd als manier om identiteiten te beschermen.

Hoe vul je AI-geletterdheid in per rol?

Niet iedereen heeft dezelfde uitleg nodig. De Commissie schrijft dat verschillende niveaus van opleiding “appropriate” kunnen zijn, afhankelijk van de rol en de risico’s van de AI die je gebruikt. UNIZO raadt een basisniveau voor alle gebruikers aan, met aanvullende modules voor wie AI voor gevoeligere of complexere taken gebruikt.

Zo vertalen wij dat naar de rollen die we in Vlaamse KMO’s het vaakst zien. Dit is een praktisch voorbeeld, geen wettelijk schema:

Rol Wat ze zeker moeten weten Mogelijke maatregel
Iedereen die af en toe AI gebruikt Wat AI wel en niet kan, welke tools mogen, welke gegevens er niet in mogen, dat je controleert Een korte uitleg bij de start en een gebruiksafspraak van één pagina
Marketing en sales (teksten, beelden, vertalingen) Hallucinaties, merkstem en feitencontrole, wanneer AI-content gelabeld moet worden (zie onze gids over de AI Act) Een praktische sessie met eigen teksten en een checklist voor publicatie
Wie met klant- of personeelsgegevens werkt (HR, administratie, klantendienst) Welke gegevens nooit in een publieke tool mogen, hoe je anonimiseert Duidelijke regels per tool en een goedgekeurde zakelijke omgeving
Wie AI-tools kiest, koppelt of zelf laat bouwen De rol van je bedrijf onder de AI Act, risico's van koppelingen en automatisaties, toezicht door een mens Een grondigere opleiding en een vaste reviewstap vóór iets live gaat
Zaakvoerder en leidinggevenden Waar AI in het bedrijf gebruikt wordt, welke afspraken gelden, wie verantwoordelijk is Een overzicht van het AI-gebruik en een jaarlijkse herziening

Wie AI inzet in een toepassing met een hoog risico uit bijlage III van de AI Act, zoals bepaalde hr-toepassingen, moet vanaf 2 december 2027 bovendien het menselijk toezicht toevertrouwen aan mensen met de nodige bekwaamheid, opleiding en autoriteit (artikel 26). Waar AI vandaag al zit in je marketing, breng je in kaart met een AI-audit.

Wil je je team AI leren gebruiken op hun eigen taken? ClickForest geeft AI-opleidingen op maat aan KMO’s in Mechelen, Antwerpen en de rest van Vlaanderen. Bekijk de AI-opleiding of neem contact op.

Hoe toon je AI-geletterdheid aan?

Een certificaat heb je niet nodig. De Europese Commissie schrijft dat je intern kunt bijhouden welke opleidingen en andere initiatieven je nam. Volgens de Commissie hoef je de kennis van medewerkers niet te meten en is er geen aparte AI-verantwoordelijke nodig. Een eenvoudig overzicht van wat je deed, helpt om te tonen dat je maatregelen nam.

“There is no need for a certificate. Organisations can keep an internal record of trainings and/or other guiding initiatives.”

— Europese Commissie, in de vragen en antwoorden over AI-geletterdheid (bijgewerkt 20 oktober 2026)

Hoe je dat bijhoudt, schrijft de wet niet voor. Praktisch kan het in één document:

  • welke AI-tools je bedrijf gebruikt en wie ze gebruikt;
  • de afspraken over welke tools en gegevens mogen;
  • wie welke uitleg of opleiding kreeg, en wanneer;
  • wanneer je de afspraken voor het laatst herzag.

Kopieer daarbij niet zomaar een voorbeeld van een ander. De Commissie verzamelde meer dan 40 initiatieven in een openbare verzameling van praktijken, maar zegt er uitdrukkelijk bij dat het overnemen daarvan niet automatisch betekent dat je aan artikel 4 voldoet.

Wie controleert het in België, en riskeer je een boete?

In België is op 17 november 2026 nog geen toezichthouder voor de AI Act aangeduid. Het BIPT zou die rol krijgen, maar daarvoor is eerst een wet nodig. De AI Act koppelt geen Europees boetebedrag aan artikel 4: lidstaten moeten zelf sancties vastleggen, en die moeten evenredig zijn.

De lijst van de Europese Commissie met nationale markttoezichthouders, bijgewerkt op 9 november 2026, toont bij België nog een streepje. De FOD Economie schrijft: “De implementatie van het governancekader in België is momenteel lopende.” Etienne Mignolet van de FOD Economie bevestigde aan VRT NWS dat er een leemte is:

“De interpretatie dat er momenteel sprake is van een juridisch vacuüm, is correct,”

— Etienne Mignolet, FOD Economie, aan VRT NWS (augustus 2026)

De plicht zelf geldt al sinds 2 februari 2025, en de Commissie schrijft dat een sanctie waarschijnlijker kan zijn “if there is proof of an incident due to lack of appropriate training and guidance of employees”. Let ook op met grote boetebedragen die online rondgaan: de 15 miljoen euro of 3% uit artikel 99 van de AI Act geldt voor andere artikels, zoals de transparantieplicht van artikel 50. Artikel 4 staat niet in die lijst.

Is een AI-opleiding verplicht voor je medewerkers?

Nee. De Commissie schrijft dat er geen strikte vereisten of verplichte opleidingen zijn. Ze waarschuwt wel dat alleen de handleiding van een tool laten lezen onvoldoende kan zijn. Een korte, praktische opleiding is daarom voor de meeste KMO’s de eenvoudigste maatregel, zeker voor wie AI dagelijks gebruikt.

In de praktijk blijft daar nog veel te doen. Volgens een enquête van Acerta (april 2026) biedt 32% van de Belgische bedrijven (10+ werknemers) een AI-opleiding aan, volgde 21,4% van de werknemers het voorbije jaar zo’n opleiding via de werkgever en heeft 59,1% er interesse in. En bij Belgische bedrijven met 10 of meer werknemers die AI overwogen maar niet gebruiken, is gebrek aan kennis volgens Eurostat (2025) de grootste rem: 74,5% noemt het.

Ethan Mollick waarschuwt voor een te smalle opleiding:

“Leaders also should consider training less an opportunity to learn prompting techniques (which are valuable but getting less important as models get better at figuring out intent), but as a chance to give people hands-on AI experience and practice communicating their needs to AI.”

— Ethan Mollick, professor aan de Wharton School, op zijn blog One Useful Thing (22 mei 2025)

Een goede opleiding laat mensen oefenen met hun eigen werk. ClickForest geeft zulke opleidingen aan KMO’s in Vlaanderen, met oefeningen op de tools die het team al gebruikt. Wat zo’n sessie moet opleveren en hoe je een aanbieder kiest, lees je in onze gids over een AI-workshop voor je team. Wie meteen beter wil leren vragen, vindt houvast in ons artikel over betere prompts schrijven.

Hoe pak je AI-geletterdheid aan als KMO?

Begin met een overzicht van welke AI-tools je bedrijf gebruikt en wie ze gebruikt. Maak daarna korte afspraken over welke tools en gegevens mogen, geef iedereen een basisuitleg en wie meer met AI doet een grondigere opleiding, en hou bij wat je deed. Herzie het geheel elk jaar of wanneer er een nieuwe tool bijkomt.

  1. Breng het AI-gebruik in kaart. Vraag elk team welke tools ze gebruiken, ook gratis apps en AI-functies in software die je al hebt. Kies je nieuwe tools, dan helpt onze vergelijking van AI-tools.
  2. Bepaal wie welke toepassing gebruikt. Zo zie je waar meer uitleg nodig is, bijvoorbeeld bij wie met klantgegevens werkt.
  3. Maak afspraken op één pagina. Welke tools mogen, welke gegevens er nooit in gaan, en dat elke uitkomst gecontroleerd wordt.
  4. Geef een basisuitleg aan iedereen en een praktische opleiding aan wie AI dagelijks gebruikt.
  5. Hou bij wat je deed. Een intern overzicht volstaat; een certificaat is niet nodig.
  6. Herzie jaarlijks. AI-tools veranderen snel. Wie bijvoorbeeld met Claude Code of AI-agents begint te werken, heeft andere afspraken nodig dan wie alleen chat.

Hulp bij de keuze en de uitrol van AI in je bedrijf vind je bij onze aanpak voor AI-implementatie; wat een AI-consultant voor een KMO kan doen, lees je in onze gids over AI-consultancy. De Commissie verwijst KMO’s daarnaast naar de European Digital Innovation Hubs als eerste aanspreekpunt voor vragen over de AI Act.

Wat onthoud je over AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid blijft verplicht voor elk bedrijf dat AI gebruikt, ook voor een KMO waarvan medewerkers alleen ChatGPT gebruiken. Sinds de Omnibus van 27 juli 2026 moet je maatregelen nemen om die geletterdheid te ondersteunen, zonder een niveau te garanderen. Een certificaat is niet nodig. Afspraken, een basisuitleg, een praktische opleiding voor wie AI dagelijks gebruikt en een intern overzicht maken het concreet.

ClickForest geeft AI-opleidingen op maat aan KMO’s in Vlaanderen en helpt bedrijven die AI structureel willen inzetten met een AI-opleiding voor het hele team. Benieuwd hoe je dit voor jouw team aanpakt? Neem contact op en we bekijken samen welke tools jullie gebruiken.

Groeien met AI, concreet en zonder onnodige complexiteit

Klaar om AI in te zetten om tijd te besparen en je marketing te versnellen? Ontdek onze AI-diensten

Bespreek je uitdaging direct met Frederiek: Plan een gratis strategiegesprek of stuur ons een berichtje

Liever mailen? Stuur je vraag naar frederiek@clickforest.com of bel +32 473 84 66 27

Strategie zonder actie blijft theorie. Laten we je volgende stap samen zetten.

FAQ

Veelgestelde vragen

AI-geletterdheid is volgens de AI Act het geheel van vaardigheden, kennis en begrip waarmee mensen AI-systemen geïnformeerd inzetten en zich bewust worden van de kansen, de risico's en de mogelijke schade van AI. Concreet: weten wat een AI-tool wel en niet kan, welke gegevens je er niet in zet en dat je de uitkomst altijd controleert.

Ja, als je bedrijf AI-systemen aanbiedt of gebruikt, ook een tool als ChatGPT. Artikel 4 van de AI Act geldt sinds 2 februari 2025. Sinds de Omnibus van 27 juli 2026 moet je maatregelen nemen om de AI-geletterdheid van je medewerkers te ondersteunen, zonder een bepaald niveau te moeten garanderen.

Nee. De Europese Commissie schrijft dat er geen strikte vereisten of verplichte opleidingen zijn en dat een certificaat niet nodig is. Ze waarschuwt wel dat medewerkers alleen de handleiding van een tool laten lezen onvoldoende kan zijn. ClickForest geeft AI-opleidingen op maat aan KMO's in Vlaanderen, afgestemd op de tools en taken van je team.

Met een intern overzicht van wat je deed: welke AI-tools je gebruikt, welke afspraken je maakte, wie welke uitleg of opleiding kreeg en wanneer. De Commissie noemt zo'n intern register een mogelijkheid; een officieel certificaat is niet nodig en de wet verplicht je niet om de kennis van medewerkers te meten.

De AI Act koppelt geen Europees boetebedrag aan artikel 4. Lidstaten moeten zelf sancties vastleggen, en in België is op 17 november 2026 nog geen toezichthouder aangeduid. Volgens de Commissie moet een sanctie evenredig zijn en kan ze waarschijnlijker zijn als een incident te wijten is aan gebrekkige opleiding.

Iedereen in je organisatie die rechtstreeks met een AI-systeem werkt, en volgens de Commissie ook andere personen die namens jou AI gebruiken, zoals een aannemer, een dienstverlener of een klant. De Commissie schrijft dat verschillende niveaus van opleiding passend kunnen zijn: wie met gevoelige gegevens werkt, heeft doorgaans meer uitleg nodig dan wie af en toe een tekst laat herschrijven.

Ja. ClickForest geeft AI-opleidingen voor teams van KMO's in Vlaanderen, met oefeningen op jullie eigen taken en tools. Zo'n opleiding is één van de maatregelen die je onder artikel 4 kunt nemen, naast duidelijke afspraken over welke tools en gegevens mogen en een intern overzicht van wat je deed.

Bronnen en referenties

Wetgeving en Europese Commissie:

België:

Cijfers:

Bronnen van citaten:

Klaar om AI concreet in te zetten in je bedrijf? Ontdek AI voor groei
Klaar om te groeien

Eén gesprek en het wordt helder.

Geen ruis, korte lijnen, geen jaarcontracten. Plan een vrijblijvende kennismaking met Frederiek.